ZIMWE MU MPAMVU IMIBANIRE Y’ABASHAKANYE IKOMEJE KWANGIRIKA
Muri iyi minsi tugezemo imibanire y’abashakanye
ikomeje ikibazo giteye inkeke ku bayirimo, n’impungenge zikomeye ku
batarayinjiramo.
Ese ni iyihe mpamvu ibitera? Ese ko mu bihe bya kera byashobokaga,
ubu byagenze bite ngo bihinduke ikibazo gihangayikishije ibyiciro byose
by’ubuzima?
Nk’uko tubikesha urubuga rwa NORDIA INSPIRE, zimwe mu mpamvu
imibanire y’abashakanye ikomeza kwangirika si uko habuze urukundo gusa, ntabwo
ari ukubera intonganya, nta n’ubwo ari
ukubera gucana inyuma ahubwo birenze ibyo byose.
Imibanire y’abantu yangirika kubera gucika intege mu
kubaka umubano, kubura ubushake bwo gukemura ibibazo no guhora umuntu ashakisha
impamvu yatuma abivamo.
Muri iki gihe hari abantu bamwe binjira mu rukundo
cyangwa mu rushako badafite intego ihamye yo kubaka no gukomeza umuryango,
ahubwo bakawinjiramo baramaze no gutegura neza uko bazawusohokamo igihe
bitazaba bigenze uko babyifuza.
Ibi bituma umuntu atakaza ubushake bwo guhangana n’ibibazo
bisanzwe bigaragara mu buzima bw’abashakanye, ahubwo agahora ategereje impamvu
yatuma ahindukira akagenda, muri make ahora ahanze amaso ku muryango agomba
gusohokeramo. Ni ukuvuga ko muri we ahora ategereje uburyo bwiza bwazamubera
impamvu igaragara yo gusohoka mu mibanire, bisobanuye ko umuryango we awusenya
atarawinjiramo, kuko yinjiramo ariko abitse neza ibanga ry’umuryango w’ubutabazi
agomba gucamo asohoka, nk’aho imbere muri we atiteguye kubaka ahubwo yiteguye
n’ubundi kugenda.
Uburere n'imibereho
itandukanye
Umubano w’abashakanye ugizwe n’abantu babiri bafite
imico, imitekerereze, amateka n’uburere bitandukanye. Niyo mpamvu bidashoboka
ko bahora babona ibintu kimwe cyangwa se bumvikana muri byose.
Igihe habayeho impamvu yo kutumvikana ku kintu runaka,
umuntu aba akwiye kumenya impamvu yateye ikibazo n’icyo yakora kugira ngo
gikemuke, aho kugira ngo ahite atekereza uko yahunga uwo muntu bari kumwe kandi
bafatanyije urugendo..
Nta rugo rubaho rwubatswe n’abantu bahora bumvikana
gusa ahubwo rwubakwa n’abantu bamenya gukemura ibyo batumvikanaho, badatakaje
agaciro, icyubahiro n’urukundo bafitanye.
Imbuga nkoranyambaga
Imbuga nkoranyambaga zagize uruhare rukomeye mu
guhindura uburyo abantu babona urukundo n’imibanire. Buri munsi duhura n’abantu
basa n’abafite ingo nziza, abashakanye bagirana ibihe byiza, abakorera ingendo
ahantu henshi heza hatandukanye, bahana impano n’abagaragaza ibyishimo byabo. Ibyo
bikatwereka kandi bikatwemeza ko hari abantu beza cyane babaho, baryohewe n’imibanire
y’abo bashakanye nabo. Ibi ubwabyo si bibi. Ikibazo gitangira iyo ibyo tubona
bihindutse igipimo dukoresha mu gusuzuma umuntu tubana na we.
Hari igihe umuntu atangira kubona ko uwo bashakanye
adahagije, kubera ko atamugurira impano nk’iz’abandi, atamutembereza nk’uko
abandi babikora, cyangwa atamugaragariza urukundo nk’uko abandi barugaragaza ku
mbuga nkoranyambaga. Ikibazo ukwiye kwibaza ni iki: ese koko ibyo tubona ku
mbuga nkoranyambaga bigaragaza ubuzima bwose bw’abo bantu? Ukuri ni uko akenshi
abantu berekana ibihe byiza, ariko ntabwo tumenya ibyo bahura nabyo mu buzima
bwabo bwite cyangwa se ibyo babamo iyo bari inyuma ya camera. Ntabwo dushobora
kumenya ibiganiro bagirana iyo batumvikanye n’imbaraga bakoresha kugira ngo
bakomeze kubana.
Ikindi giteye impungenge, ni uko hari igihe imbuga
nkoranyambaga zituma abantu bakomeza ibiganiro n’abantu batagombye gukomeza
kugirana nabo umubano wihariye. Bakoherereza ubutumwa (message) batagombaga kohereza, bagafungura
imiryango bagombaga gufunga, bakinjira mu mibanire isenya icyizere bari
bafitanye n’abo bashakanye. Ibyo bishobora gutangira bisa n’ibintu byoroheje,
ariko uko igihe kigenda, bigahinduka intandaro yo gutakaza icyizere, kubeshyana
no kwangiza umubano mwiza w’abantu bari bafitanye kandi wari ufite amahirwe yo
gukura.
Gusimbuza byabaye ibyoroshye
kurusha gusana
Muri iki gihe gusimbuza ikintu bisa n’aho byoroshye
kurusha kugisana, kujugunya byoroshye kurusha kubabarira, kugereranya byoroshye
kurusha gushimira, kandi gushaka undi muntu bisa n’aho byoroshye kurusha
kuganira n’uwo mwari musanganywe. Iyo umuntu abonye intege nke z’uwo
bashakanye, ahita atekereza ko hari undi muntu mwiza kurushaho wamuhaza. Atangira
kubona cyane ibyo uwo bashakanye adashoboye, akibagirwa ibindi byiza afite
cyangwa ibindi ashoboye kandi akora neza. Hari umugani w’ikinyarwanda uvuga
ngo: “ushaka gushaka nk’uko nyina yashatse, amara amazu”. Uyu mugani
ushishikariza abantu kwakira abo babana cyangwa bakundana uko bari, no kubaka
urugo rwabo rushingiye ku bihe barimo, aho kugereranya uwo bashaka n’ababyeyi
babo cyangwa n’abandi bantu bazi. Hari ubwo ushyira imbaraga mu gushaka umuntu
mwiza byuzuye maze ugatakaza icyizere cy’uwagukundaga yirengagije intege nke
zawe. Ikindi udakwiye kwirengagiza ni uko nawe utari umuziranenge muri byose. Ukwiye
kumenya ko nta muntu ubaho utagira aho afite imbaraga n’aho afite intege nke.
Kubura ubushake bwo gukemura
ibibazo
Ntabwo urukundo rwakomeye kurushaho, nta n’ubwo
rwabuze nk’uko babivuga, ahubwo abantu ntibakigira kwihangana, barashaka
umubano uhamye kandi bafite ibitekerezo bitari hamwe. Uhora ushaka kubona
umuntu mwiza uhaza ibyifuzo byawe, aho kugira ngo ugerageze kuba umuntu mwiza
nawe. Buri rugo rugira ibihe byiza n’ibihe bigoye. Ibibazo by’amafaranga,
uburere bw’abana, imicungire y’umutungo, kubura urubyaro, uburwayi, gupfusha, imico
n’imyitwarire itakunogeye, n’ibindi byinshi, bigaragara hafi muri buri miryango
yose. Mu by’ukuri ikibazo si uko ibyo bibazo bibaho, ahubwo ikibazo ni uko
abashakanye bashobora kubura ubushake bwo kubiganiraho bafatanyije. Abantu iyo
batagifite ubushake muri bo, bashobora gukomeza guturana mu nzu imwe ariko
imitima yabo yaratandukanye. Buri wese akabaho mu buzima bwe, akibanda ku byo
ashaka, atakigira umwanya wo kumenya uko mugenzi we yiyumva. Kuvuga ko ukunda
umuntu gusa ntibihagije, kuko umubano ukenera kwitabwaho buri munsi kandi urukundo
rugomba kugaragarira mu bikorwa (kumva mugenzi wawe, kumwitaho, kumufasha no
kumwereka ko agifite umwanya w’ingenzi mu buzima bwawe).
Kwifuza ibyiza udashaka
gutanga
Abantu benshi bifuza umubano uhamye, urimo ibyishimo,
icyizere, ubwumvikane n’urukundo, ariko batiteguye kugira na kimwe batanga muri
ibyo. Bashaka kubahwa ariko ntibubahe abandi, bashaka gutegwa amatwi ariko ntibumve
abandi, barashaka kwihanganirwa ariko bo ntibihanganire abandi, barashaka kumva
amagambo meza, nyamara ntibitaye ku yabo mabi basohora buri gihe. Uwo mubano
ntabwo uzashoboka, niba utegereje ko mugenzi wawe ari uzabanza guhinduka. Mbere
yo kwibaza icyo mugenzi wawe akwiriye guhindura, ni ngombwa kubanza kwibaza
uruhare rwawe mu bibazo bihari. Ese wowe uri umuntu umworohereza kubana nawe? Ese
uramwumva cyangwa umuha umwanya wo kuvuga ibimuri ku mutima? Ese amagambo yawe
n’ibikorwa birubaka cyangwa birasenya? Umuntu ushaka urugo rwiza nawe agomba
kwihatira kuba umufatanyabikorwa mwiza.
Kwitiranya urukundo n’igicuruzwa
Umutima w’umuntu ntabwo ari aho bashyira application igihe
bashakiye, bakanayikuramo igihe batakiyikeneye. Urukundo si igicuruzwa umuntu agura
mu iduka igihe agikeneye cyangwa ngo agisimbuze ikindi igihe yumva
atagishimishijwe nacyo. Urukundo ni
icyizere abantu bubakana, ni ubusabanane bakomeza guteza imbere, ni amahitamo
yo kubaha no gukomeza kwitaho. Nk’uko umuntu yita ku kintu cy’agaciro ngo
kitangirika, ni nako ukwiye kwita ku mubano wawe, ukawurinda kandi
ukawubungabunga kandi igihe cyose ugashaka ibyatuma ukura.
Icyakora kubungabunga umubano ntibivuze guhohoterwa
bikabije no kwemera ibikorwa bishyira ubuzima bwawe n’ubw’abandi mu kaga.
Reka twanzure tuvuga ko ikibazo cy’ingo zisenyuka,
ntabwo kizakemurwa no gushaka umuntu mushya igihe uwo mubana atagihuye n’ibyifuzo
byawe. Ahubwo abantu bakeneye kongera gusobanukirwa icyo kubaka umuryango
bisaba. Ntabwo urukundo rukwiye kuba ikintu abantu binjiramo bateguye n’inzira
yo gusohokeramo. Umubano ukwiye kuba umwanya abantu biyemeza kubakamo icyizere,
no gufashanya mu bihe byiza n’ibibi. Mbere yo kwibaza niba uwo mubana ari
mwiza, banza wibaze niba nawe uri mwiza kuri we. Mbere yo kwihutira kuva mu
mubano, banza wibaze niba ntacyo mwakora kugira ngo ikibazo gikemuke. Urukundo si
ugushaka umuntu utagira intege nke, ahubwo ni ukumenya kubana n’umuntu nawe, mukagira
ubushake bwo gukura no kubaka ubuzima bwiza.
Umwanditsi: NAHAYO Pelagie




